[Giới thiệu Âm nhạc] BÌNH CA GREGORIEN

Không tính các bài dân ca của các dân tộc đã có từ rất lâu, thì đây là dạng âm nhạc có bài bản và giảng dạy đầu tiên của nền âm nhạc phương Tây (vì nhà thờ đối lập với các phái ngoại giáo liên quan đến La Mã & Hy Lạp cổ đại nên đã không khuyến khích việc biểu diễn âm nhạc -> loại nhạc này dần bị tàn lụi).

Người ta biết rất ít về thể loại thánh ca không nhạc đệm được sử dụng trong những nghi lễ nhà thờ thời kì đầu. Thể loại thánh ca Thiên Chúa Giáo này bắt nguồn từ âm nhạc lễ nghi của Do Thái giáo & những giai điệu thế tục thời đó. Những giai điệu thánh ca phát triển ở Rôma (Rome) được sáng tác & ấn định cho những trình tự cụ thể trong những nghi lễ cử hành nơi nhà thờ, trong suốt khoảng từ  thế kỉ V - thế kỉ VII. Thánh ca Rôma được biết tới là thể loại bình ca Gregorien.

Loại nhạc này được đặt tên theo Đức Giáo Hoàng Gregorien đệ I (540-604) vì Ngài đã có công thu thập, lựa chọn các ca khúc đã có thành tập Antiphoranim, trong đó Ngài đã sửa chữa và sáng tác thêm các ca khúc mới. Gregorien đệ I đã huấn luyện ca sĩ, ca đoàn, truyền bá âm nhạc đến các địa phương. Ngài thành lập trường Schola Cantorum tại Latran có chương trình 9 năm đào tạo luyện giọng, học thuộc lòng tập Antiphoranim. 

Những bài hát đơn điệu (chỉ có melody, không chú trọng đến tiết tấu, không có bè) do Gregorien sưu tầm, chỉnh lí và sáng tác được gọi là chant Gregorien (tiếng Anh: Gregorian chant). Cho đến ngày nay, thánh nhạc Gregorien vẫn được thừa nhận là có giá trị và là mẫu mực của tháng ca, đó là có giá trị và hình thức tốt đẹp. Lời của các chant thường lấy từ Kinh Thánh, vì vậy đạt được tính thánh thiện và nội dung sâu sắc.

• Về giai điệu: tính chất bình ổn, hài hoà là đặc điểm nổi bật của chant Gregorien. Nhiều thế kỉ qua, trong âm nhạc tôn giáo cũng như thế tục, người ta gọi đó là nhạc bình ca (để cho dễ hình dung thì bài thương khó hát trong thứ sáu tuần thánh, bộ lễ Séraphim, các đoạn solo (verses) của bài Misericordes sicut pater! là thuộc dạng bình ca). Trước hết là việc tiến hành giai điệu thường liền bậc. Những bước tiến giai điệu của tháng ca Gregorien càng tăng thêm vẻ uy nghi thánh thiện. Những bán cung ở bình ca là bán cung nằm trong điệu thức tự nhiên Gregorien. Những bán cung nhân tạo, những quãng nhảy xa liều xa lạ với bình ca, vì chúng tạo sự xáo động mang tính thế tục.
• Về tiết tấu: vì là bài hát ngợi ca, chant Gregorien gồm những nốt nhạc tiết tấu dài ngắn vừa phải, nhằm hát rõ lời.

Nghe những bài hát thánh ca - bình ca Gregorien khiến lòng chúng ta thanh thản như chìm vào sự dẫn dắt của dòng âm thanh hài hòa, với lời ca thánh thiện hướng đến một niềm tin Thượng Đế. Sức sống của chant Gregorien vì vậy rất bền vững với thời gian, những bài tập hòa âm và đối âm (phức điệu) vẫn thường lấy một đoạn chant Gregorien làm nhạc đề hay bè cho sẵn (cantus firmus). Và, cho dù bài hát được trình diễn bởi một ca đoàn có kỹ năng hát tuyệt diệu hay chỉ là đồng ca của những người theo đạo trong nhà thờ, người nghe vẫn cảm thụ được cái hay, cái đẹp của thánh ca Grégorino.

Phong cách thánh ca Gregorien và các thể loại thánh ca khác được gìn giữ trong Bảo tàng Âm nhạc Rôma với nhiều bản thảo viết tay. Các kí hiệu âm nhạc được sáng tạo ra và sử dụng trong những bản thảo viết tay này thuộc hệ thống kí hiệu Neumes, nguồn gốc đầu tiên của hệ thống kí hiệu âm nhạc hiện đại.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Thế Bảo & nhạc sĩ Hải Nguyễn (mình chỉ chỉnh sửa thêm thắt tí xíu thôi)!