Ars nova là một trong số ít thời kỳ âm nhạc có mốc thời gian khởi đầu và phát triển khá rõ ràng trong lịch sử âm nhạc trung cổ - một sự thay đổi lớn về phong cách xảy ra với nền âm nhạc suốt những năm đầu thế kỉ XIV. Ars nova (tiếng Latin - nghệ thuật mới) được giáo sĩ cấp cao người Pháp là Philippe de Vitry đặt ra khi sử dụng nó làm tựa đề cho một trong những bản luận thuyết của ông (dường như được viết vào năm 1322), nhằm phân biệt thực tiễn âm nhạc đương thời khỏi những thời kỳ trước đó.Vitry cũng phát minh ra một hệ thống gồm cả những kí hiệu về nhịp điệu - cho phép các nhạc sĩ thế kỉ XIV đạt được một sự tự do mới về nhịp điệu mới trong sáng tác của họ. Kết quả là âm nhạc thời kì này phức tạp hơn mọi tác phẩm được viết trước đó, phản ánh một tinh thần mới ở châu Âu làm nổi bật sự tài tình khéo léo của con người trong lĩnh vực âm nhạc.
- Những phức tạp mới mang một số hình thức. Nới rộng những nguyên tắc của những kiểu nhịp ngắn, các nhà soạn nhạc Ars Nova đã sử dụng những mẫu hình nhịp gồm 12 nốt hoặc hơn, mà chúng được lặp đi lặp lại trong một hoặc nhiều bè giọng của tác phẩm. Nguyên tắc mới này được gọi là Isorhythm (‘iso’ trong tiếng Hy Lạp là tương tự). Các nhà soạn nhạc đã sử dụng một bè giọng được sắp xếp tương tự về nhịp để làm nền tảng của các tác phẩm lớn, đồng thời đan kết những giai điệu đó lên để trình bày những ý đồ đa thanh phức tạp. Giọng nền thường được vay mượn từ một phần của thánh ca Gregorien, được gọi là cantus firmus (tiếng Latin - giai điệu cố định). Thể loại âm nhạc trong đó có sử dụng nguyên tắc isorhythm với mức độ lớn nhất là Motet. Một số Motet, thêm vào sự phức tạp về cấu trúc, còn có một số lời ca được hát theo giai điệu.
- Điều phức tạp thứ hai của Ars Nova liên quan đến cấu trúc tổng thể của âm nhạc được viết cho thể loại Mass (Bộ Lễ - như nhiều người đã biết, Bộ Lễ ngày nay gồm 5 bài: Kinh Thương Xót, Kinh Vinh Danh, Kinh Tin Kính, Thánh Thánh Thánh và Lạy Chiên Thiên Chúa). Trước năm 1300, những tác phẩm phức điệu đôi khi đã được viết thành những phần riêng rẽ của Mass. Vào thế kỉ XIV, lần đầu tiên, cả năm phần cấu tạo nên một Bộ Lễ như thông lệ được sáng tác như một tổng thể hòa nhập. Người đầu tiên làm điều này là giáo sĩ, nhà thơ & nhà soạn nhạc người Pháp tên Guillaume de Machaut (được xem là nhà soạn nhạc giỏi nhất thời kì này) với Messe de Notre Dame - Bộ Lễ Nhà Thờ Đức Bà với một số câu/đoạn hát bình ca, còn lại là phong cách Ars nova. Tuy nhiên tiền lệ của ông tạo ra không được nhiều người học theo cho đến tận thế kỉ sau đó.
- Âm nhạc thời kỳ Ars nova rất chú trọng đến các bè và sự phức tạp của nhịp điệu. Các quãng thuận là quãng năm và tám, trong khi quãng ba và sáu được coi là quãng nghịch. Sự nhảy quãng của nhiều hơn một quãng sáu trong các giọng đơn thường xuyên được sử dụng, dẫn tới việc sử dụng rất nhiều nhạc cụ trong biểu diễn, ít nhất là trong biểu diễn nhạc thế tục.
Một đặc trưng nổi bật của Ars Nova là sự quan tâm hơn đến âm nhạc thế tục. Lần đầu tiên những nhà soạn nhạc lớn đã viết cả nhạc thế tục lẫn nhạc tôn giáo. Những giai điệu không được phối bè mà những người hát rong thế kỉ XIII đã hát được các nhà soạn nhạc thế kỉ XIV phát triển thành những tác phẩm ba giọng gọi là chanson (tiếng Pháp - bài ca). Trong suốt thời kỳ Ars nova, nhạc thế tục đạt được tính phức điệu tinh tế vốn chỉ có trong nhạc tôn giáo trước đó. Chanson vì nó tiếp tục phát triển tại Pháp trong suốt hai thế kỷ tiếp theo. Các hình thức phối hợp thường dùng nhất ở Pháp là Rondeau, Virelai và Ballade.
Ở Ý, phong cách tương tự ars nova được biết đến với cái tên Trecento cho âm nhạc thế tục với các thể loại Madrigal, Caccia và Ballata (Nhà soạn nhạc người Ý nổi bật nhất thời kì này là Francesco Landini); ở Đức, có thể loại Geisslerlieder được biểu diễn bởi các ban nhạc lang thang của những người hành xác mong muốn xoa dịu nỗi uất hận của một Thiên Chúa giận dữ bằng những bản nhạc sám hối kết hợp với tự đày đoạ thân xác.
Những mẫu hình lặp lại dòng nhạc trong lời ca áp dụng cho những chanson này quyết định hình thức tổng thể của âm nhạc, ảnh hưởng đáng kể tới sự phát triển của cấu trúc âm nhạc theo cách chúng ta cảm nhận thậm chí là cho tới tận ngày nay; chẳng hạn cấu tứ trong nhịp điệu ouvert-clos dùng chung trong cả ba thể loại nhạc này yêu cầu một cách thể hiện âm nhạc, cái có ảnh hưởng trực tiếp tới quan niệm về tiền đề và hậu tố hiện đại.
Các bản nhạc phổ viết tay của Pháp còn lại đến này gồm có Ivrea Codex và Apt Codex. Để biết thêm về các nhà soạn nhạc Pháp giai đoạn hạ kỳ Trung cổ, có thể tìm hiểu về Jehan de Lescurel, Philippe de Vitry, Guillaume de Machaut, Borlet, Solage, và François Andrieu.
Theo Wikipedia & nhạc sĩ Hải Nguyễn (mình chỉ chỉnh sủa thêm thắt tí xíu thôi!)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét