[Review] Các sách về giọng hát

Tổng hợp danh sách (và ý kiến cá nhân về) các quyển sách liên quan đến âm nhạc mình đã có trên kệ. Sau khi đã mua, học và đọc không ít các quyển sách loại này, tự nhiên thấy muốn viết một cái review tổng thể, điểm sơ qua nội dung từng quyển, những gì đã học được và ‘đề cử’ vài quyển hay và có giá trị. Có thể sẽ hữu ích với ai đó, có thể không.

(những quyển có tên in nghiêng là photocopy, những quyển không in nghiêng là bản chính)

CÁC SÁCH ‘HỌC’ LIÊN QUAN ĐẾN GIỌNG HÁT

Mình không có nhu cầu trở thành ca sĩ, nên không mua những quyển sách về thanh nhạc hoặc dạy cách phát âm cách lấy hơi sao cho chuẩn (thiết nghĩ cứ hát đi rồi sẽ tự nhận ra cái nào hay cái nào phù hợp, còn đi vô từng thể loại sẽ có các kỹ thuật riêng nhưng mình cũng không có nhu cầu tìm hiểu). Chủ yếu ở đây là các sách về xướng âm - làm sao để nhìn vào 1 bản nhạc có thể hát lên được liền mà không cần đến đàn. Đã biết xướng âm từ trước (qua kinh nghiệm đánh đàn lâu năm), nhưng mình vẫn muốn tìm hiểu thêm, một mặt là trau dồi thêm kiến thức, mặt khác là để biết người khác họ học xướng âm thế nào theo thứ tự gì, để biết mốt còn đi dạy kiếm thêm được chút tiền ăn hàng :v

TIP: Khi muốn học xướng âm, cho dù bạn có bắt đầu bằng giáo trình nào, thì cũng nhất thiết phải có thầy dạy để kiểm và sửa lỗi. Trừ khi bạn đã chơi nhạc cụ được 4-5 năm và có cảm âm tốt, còn các trường hợp còn lại cho dù bạn có đàn lên để kiểm chứng cũng chưa chắc tự xác định được lỗi sai của mình.

• Solfège des Solfèges (I – III) - Danhauser, Adolphe: Đây là bộ giáo trình học xướng âm của Pháp - rất nổi tiếng và được dịch ra nhiều thứ tiếng (tiếc là hình như không có tiếng Việt). Phải nói là bộ này cực kì hay & thú vị. Những bài tập đầu dễ đến không ngờ và có thể gây nhàm chán, nhưng bắt buộc phải có nền tảng đó và nắm thật chắc mới có thể tiến xa hơn (kiểu như vẽ trứng của Leonardo da Vinci ấy). Các bài tập được biên soạn rất có hệ thống, mục đích là giúp học viên làm quen với từng hình nốt một, từng dấu chỉ nhịp một, từng sắc thái một và từng âm giai (tone) một. Đặc biệt là các bài tập trong này, dù chỉ là bài tập, nhưng bản thân tự nó đã là một giai điệu hoàn chỉnh theo kiểu mẫu mực - có thể lấy làm nhạc cho sẵn để hoà âm 4 bè cũng được, các giai điệu này vô cùng đa dạng và cũng rất hay. Nếu bạn thực sự có đam mê với âm nhạc, bạn nên tìm học bộ này; còn nếu bạn không hứng thú lắm hoặc tự cảm thấy mình không đủ năng khiếu thì không nên học theo, vì nói thật là nó rất khó (vài bài đầu kiểu 'vẽ trứng' thôi chứ càng về sau càng khó, chuyển tone chuyển khoá tùm lum rồi dấu hoá bất thường...), level của kí xướng âm dạy trong Nhạc viện so ra nhiều khi còn chưa bì nổi quyển I, bộ này ở VN cũng ít thấy ai dạy vì hơi quá khó.
• Tài liệu giảng dạy đọc âm nhạc (lớp 1, 2, 3) - Nguyễn Minh Khôi: tài liệu này là của Trung cấp Nhạc viện TPHCM (không nhớ sao lại có nó ở trong nhà), bài tập cũng được soạn từ dễ đến khó với mức độ tăng dần, nhưng so ra với bộ ở trên thì cái này như chả bõ dính răng, giai điệu cũng không hay bằng (trừ những trích đoạn của các nhạc sĩ nổi tiếng thì chưa chắc).
• Xướng âm (1) - Hùng Lân: gần giống như quyển trên, cũng dễ (nếu không muốn nói là cực dễ), có cái mới là ở mỗi bài tập tác giả đều 'chế' vào một đoạn lời Việt, vừa để tạo sự hứng thú vừa để rèn kĩ năng nhì nhạc hát lời được liền (điểm này mình thấy cũng khá bổ ích), nhưng theo cảm nhận của mình nó vẫn dễ quá nên dễ chán. 

CÁC TÁC PHẨM VỀ THANH NHẠC

• Giáo trường ca Thương Khó - Ngọc Linh: Đây là một bản trường ca về đề tài Công giáo, gồm 20 chương, kể về Cuộc Khổ Nạn của Chúa Giêsu, được nhạc sĩ Ngọc Linh chuyển thể từ bài thơ của Xuân Ly Băng (hơn 1000 câu thơ lục bát). Tác phẩm đa phần là hợp xướng 4 bè, cũng có chen vài nhiều đoạn solo hoặc duet (2 bè), và cũng có nhiều khi từ 4 bè đó chia ra tiếp thành 5 bè. Ban đầu có ý định mua về ngâm cứu, nhưng tới giờ mới xem kĩ được có 1 chương đầu tiên.
• Méssiah - Handel: Đây là bản oratorio (trường ca) tiếng Anh do G.F. Handel viết, nội dung dẫn ý từ Kinh Thánh (do Charles Jennes viết ca từ theo bản King James) và một số chương Thánh vịnh (trong Sách cầu nguyện chung của Anh giáo). Đây chắc chắn là một trong những tác phẩm hợp xướng nổi tiếng nhất và được biểu diễn nhiều nhất trong nền âm nhạc phương Tây.  Dù có cấu trúc tương tự với thể loại opera truyền thống, Messiah không phải là một vở diễn, cũng không có những vai diễn, và rất ít lời thoại.  Sau khi nhận phần ca từ của Jennens, phần nhạc của Messiah được hoàn tất chỉ trong 24 với 259 trang bản thảo viết tay (thời gian biểu diễn hết tác phẩm là khoảng 2 tiếng 40 phút)! Với bút pháp đối âm và hòa âm cực kì điêu luyện, người ta có thể nhận ra Handel đã ‘cảm’ các ca từ ấy thế nào, có vẻ như ông đã nhận lãnh sự soi dẫn thiên thượng trong khi phổ nhạc cho câu chuyện dẫn ý từ Kinh Thánh, như ông thuật lại trải nghiệm của mình khi viết bản hợp xướng "Hallelujah" (chương 39), "tôi đã nhìn thấy thiên đàng ngay trước mắt". (Wikipedia) Sau này ở rất nhiều nơi (của Mỹ & châu Âu) có truyền thống là cứ mỗi khi nghe “Hallelujah” trong một buổi hòa nhạc, biểu diễn hay ca nguyện, tất cả mọi người đều đứng dậy trang nghiêm. 
• Missa Papae Marcelli - Giovanni da Palestrina: Không thể diễn tả hết cảm xúc của bản thân đối với tác phẩm kiệt xuất này. Đây là Bộ lễ Đức Giáo Hoàng Marcellus, mang đầy đủ các bài có trong một bộ lễ: Kyrie - kinh thương xót, Gloria - kinh vinh danh, Crédo - kinh tin kính, Santus / Benedictus - thánh thánh thánh và Agnus Dei - lạy Chiên Thiên Chúa. Các bộ lễ đơn giản ngày nay hát trong vòng khoảng 7-10 phút, còn bộ lễ này phải hát gần 40 phút mới xong. Tác giả là Palestrina đã viết cho hợp xướng 6 bè nhưng không cố định (lúc thì bè nam cao chia ra 2 bè, lúc khác lại là bè nữ trầm), riêng Agnus Dei ông chia làm 2 phần và phần thứ hai được viết cho hợp xướng 7 bè! Ông sử dụng bút pháp đối âm nghiêm ngặt theo phong cách của những Người Hà Lan, cùng với sự tinh tế trong sáng tác giai điệu, đặt nốt ngân theo ca từ, phỏng tạo... khiến các bè có sự đối tỉ, khi cùng nhau vang lên thì nghiêm trang và đẹp đẽ, không còn tí vẻ gì gọi là thế tục - tất cả các yếu tố thế tục đang ngự trị trong nền âm nhạc thời đó đã bị tác giả loại ra để trả lại một sự thuần khiết nguyên thủy, tựa hồ như tiếng hát của các thiên thần. Tác phẩm này tuyệt vời đến nỗi, đã hơn 400 năm nay các nhạc viện trên thế giới vẫn dạy sinh viên nghiên cứu nó như một mẫu mực của đối âm (phức điệu), và được hát trong khắp các nhà thờ lẫn khán phòng, làm xúc động người nghe như thuở ban đầu ra đời. Đây cũng chính là bằng chứng cho thấy nghệ thuật phức điệu siêu việt đến cỡ nào (cả về cảm giác nó mang lại cả về trình độ người viết & người hát). Ước mơ sau này tìm được người cùng sở thích để lập team luyện hát cái này, nhưng hơi bị xa vời. 
• *Các sách Thánh ca của ca đoàn Phanxicô Xaviê và ca đoàn Têrêsa Hài Đồng Giêsu xứ Châu Bình*: có nhiều bài quý tìm trên mạng không có đâu nha =))